Блаже Конесло, осумдесет години од раѓањето

Jованка Стојановска- Друговац

Институт за македонска литература, Скопје, 2002

Блаже Конески
/поздравна реч/

Институтот за македонска литература и Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков„ денешниов собир го организира во чест на Блаже Конески, нашата гордост, волуменозна личност, професор, декан, ректор, прв претседател на МАНу, автор на фундаментални дела од областа на македонскиот јазик и македонската литература, име кое во македонската наука го одебележа 20от век. Пред многу години Миодраг Друговац рече дека никој во македонската книжевност за големите прашања на книжевната историја, теорија, естетика, етика не пишувал со толкава непосредност и со толкав есеистички шарм и научна уверливост како Блаже Конески. Почитувајќи ја Андруќевата мисла дека во поезијата најголемите ефекти се постигнуваат кога поетот ќе успее да го изненади читателот со нешто познато, Конески експлицирал еден значаен став за сопствената поетика.

Од песните од циклусот„Од стариот нотес„ (1941 -1943), „Мостот„(1945), „Земјата и љубовта„ /(1948), па преку „Везилка„ (955- 1961), „Записи„ (1947) , „Чешма„ (1984) со збирките „Црква„ (1988), „Златвоврв„ (1989), „Сеизмограф„ (1989) и тн. имајќи ги предвид и расказите од книгата „Лозје„ (1955) и прозните записи “Дневник по многу години” (1988) Конески непрестано ја докажувал универзалната релевантност на овој поетички принцип. Преку историјата, преку сопствената меморија и меморијата на својот народ ја барал и ја наоѓал вистината. Во песните, расказите и записите ја барал и ја наоѓал убавината на исказот. Вистината, убавината, едноставноста, непосредноста, благоста, умноста се обележја на книжевното писмо на овој наш лисрски исповедник. Со неверојатна умешност од масата зборови го издвојува суштествениот, вистинскиот збор, обезбедувајќи му на исказот необична едноставност.

За истражувачите, поезијата на Конески претставува поттик за подлабоки навлегувања во феноменологијата на едноставниот исказ, „Спомен„ од 1939 година до надалеку познатата „Везилка„, или песните од обновениот интимистички круг „Записи„ или песните во кои поетската имагинација предизвикува извесни митски симболи, архетипски содржини, легенди и преданија / „Одземање на силата„ „Стерна„ „Болен Дојчин„ „Кале„ „Марков манастир„/

Во својата лирика Конески е ненаметлив, дискретен и под силно влијание и во врска со традицијата, минатото и историјата на својот народ. Сјајни се и брилијантни неговите огледи за Климент Охридски, Кирил Пејчиновиќ, Ѓорѓи Пулевски, Григор Прличев, Марко Цепенков, Крсте Мисирков, браќата Миладиновци, Кочо Рацин., Охридската книжевна школа, македонската литература во 19 век, македонската поезија... Конески вели: „При определувањето на местото на поезијата, односно литературата, меѓу другите духовни дејности, јас се приконувам кон оние што како една суштествена нејзина одлика ја сметам актуелизацијата на зборот. Речено попросто се работи за освежување на исказот. Поезијата ја брише прашината од зборовите , синтагмите и речениците, и го прави постојано пејзаж. Се разбира, тоа не е единствена одлика на поезијата. За неа може да се зборува од историска, социолошка, познавателна и други гледни тички. Сепак одликата што ја истакнав ја прикажува поезијата по нешто што ја чини самата нејзина сушност„.

Конески пишувал поезија повеќе од пет децении, од ученичките години па се до крајот на животот. Оттука, нималку случајно, зад себе оставил над стотина песни и прозно лирски записи и од детството. Безграничмо е значаен, вреден и богат книжевниот опус сврзан за името на Блаже Конески.

„ Од секогаш сум мислел за излишноста на зборот,
дека нималку го трага тој онега што му е упатен,
од каде тогаш таа потреба да се искажуваме
дури со ритам и рима, дури со алтернации?
Тука види ја сега бесмисленоста на земните извори:
Било на ќуќур, било на вода, било на грлен извик.
Тоа е порив, и за смислата не прашува„.
(„Зборот„)

Д -р Јованка Друговац
20 декември 2001
МАНУ,Скопје

Zbornici so naucni trudovi za Blaze Koneski i Kole Nedelkovski

Vo izdanie na Institutot za makedonska literatura i Institutot za makedonski jazik , izleze od pecat zornikot na naucni trudovi BLAZE KONESKI, osumdeset godini od raganjeto. Istovremeno, Institutot za makedonska literatura go objavi i zbornikot KOLE NEDELKOVSKI- zivot i delo.

Zbornikot BLAZE KONESKI , osumdeset godni od raganjeto sodrzi materijali od naucniot sobir , koj se odrza vo MANU, vo dekemvri minatata godina. Vo nego e sodrzno obracanjeto na d-r Jovanka Stojanovska Drugovac i se pomesteni slednite izlaganja: “Pofalnoto slovo za Blaze Koneski” od akademik Georgi Stardelov, “Kontrata na Koneski i Makedonizmot na Koneski” od prof.d-r Atanas Vangelov, “Knizevniot istoricar Blaze Koneski” od d-r Vasil Tocinovski, “Pridonesot na Blaze Koneski za makedonskata nauka za jazikot” od d-r Liljana Makarioska i “Terminite “tradicija” i “inovacija” vo poetikata na Blaze Koneski” od d-r Loreta Georgievska Jakovleva.Zbornikot e izlezen so materijalna podrska na Ministerstvoto za obrazovanie i nauka.

Zbornikot KOLE NEDELKOVSKI -zivot i delo, sodrzi materijali od naucniot sobir , koj po povod 60godisninata od smrtta na Nedelkovski se odrza vo NUB "Sv.Kliment Ohridski", vo dekemvri 2001 godina. Vo nego se pomesteni slednive izlaganja: "Kole Nedelkovski, poet i borec" od d-r Jovanka Stojanovska Drugovac, "Kratok portret na makedonskiot poet-stradalnik i revolucioner Kole Nedelkovski" od prof.d-r Georgi Stalev, "Novi navracanja kon Kole Nedelkovski" od d-r Vasil Tocinovski i "Lirskiot angazman na Kole Nedelkovski" od d-r Loreta Georgievska Jakovleva.

„Nova Makedonija“,Skopje,5.07.2002,str.9.

Институт за македонска литература и Институт за македонски јазик
Зборници на посветени на Блаже Конески и Коле Неделковски

Институтот за македонска литература и Институтот за македонски јазик неодамна објави два зборници на научни трудови посветени на животот и делото на Блаже Конески и Коле Неделковски. Зборниците содржат материјали од научните собири одржани по повод одбележувањето на јубилеите-осумдесет години од раѓањето на Блаже Конески и шеесет години од смртта на Коле Неделковски.

Во зборникот "Блаже Конески-осумдесет години од раѓањето" се поместени обраќањето на Јованка Стојановска-Друговац, "Пофалното слово за Блаже Конески" од Георги Старделов, "Контрата на Конески и Македонизмот на Конески" од Атанас Вангелов, "Книжевниот историчар Блаже Конески" од Васил Тоциновски, "Придонесот на Блаже Конески за македонската наука за јазикот" од Лилјана Макариоска и "Термините "традиција" и "иновација" во поетиката на Блаже Конески" од Лорета Георгиева-Јаковлева.

Вториот објавен зборник насловен како "Коле Неделковски-живот и дело" ги содржи следниве излагања: "Коле Неделковски поет и борец" од Јованка Стојановска-Друговац, "Краток портрет на македонскиот поет-страдалник и револуционер Коле Неделковски" од Георги Сталев, "Нови навраќања кон Коле Неделковски" од Васил Тоциновски и "Лирскиот ангажман на Коле Неделковски" од Лорета Георгиева-Јаковлева. (Н.П)

„Утрински весник„ Скопје, 2002.